باتری کوچک روی مادربورد که به آن باتری CMOS گفته میشود، در ظاهر اهمیت چندانی ندارد اما خرابی آن میتواند باعث بههمریختن تاریخ و ساعت سیستم و بازگشت بعضی تنظیمات BIOS یا UEFI به حالت پیشفرض شود. در برخی کامپیوترها این اتفاق ممکن است حتی روی عملکرد حافظه یا تنظیمات بوت نیز اثر بگذارد.
باتری CMOS چیست و روی مادربورد چه کاری انجام میدهد؟
باتری CMOS معمولاً یک باتری سکهای است که روی مادربورد قرار دارد و در بسیاری از کامپیوترهای دسکتاپ مدل CR2032 با ولتاژ ۳ ولت استفاده میشود. این باتری برای تأمین برق موردنیاز کل کامپیوتر نیست و وظیفه آن بسیار محدودتر است.
یکی از وظایف مهم این باتری کمک به حفظ ساعت واقعی سیستم و اطلاعات مرتبط با CMOS است. بسته به طراحی مادربورد، بخشی از تنظیمات Firmware نیز میتواند تحت تأثیر وضعیت CMOS قرار بگیرد. به همین دلیل خرابی باتری ممکن است با نشانههایی مانند تغییر مداوم تاریخ و ساعت یا بازنشانی برخی تنظیمات BIOS همراه شود.
در کامپیوترهایی که دائماً به برق شهری متصل هستند، جریان آمادهبهکار میتواند باعث شود ضعف باتری برای مدت طولانی مشخص نشود. به همین دلیل ممکن است یک سیستم قدیمی تا مدتها بدون علامت واضح کار کند و پس از قطع طولانی برق، مشکل آن آشکار شود.
آیا خرابی باتری CMOS باعث کاهش سرعت کامپیوتر میشود؟
خود باتری CMOS باعث کند شدن پردازنده یا کارت گرافیک نمیشود. مشکل زمانی ایجاد میشود که خرابی باتری باعث بازنشانی تنظیمات BIOS یا UEFI شود و تنظیماتی که قبلاً برای سیستم انجام دادهاید از بین برود.
به عنوان مثال اگر پروفایل حافظه مانند XMP یا EXPO فعال بوده باشد و تنظیمات Firmware به حالت پیشفرض برگردد، حافظه ممکن است دوباره با تنظیمات استاندارد مادربورد کار کند. در چنین شرایطی سیستم همچنان روشن میشود اما عملکرد حافظه میتواند با وضعیت قبلی متفاوت باشد.
تنظیمات دیگری مانند برخی گزینههای مربوط به پردازنده، منحنی فن، قابلیتهای PCIe یا ترتیب بوت نیز ممکن است پس از بازنشانی Firmware تغییر کنند. البته اینکه دقیقاً چه تنظیماتی از بین برود به مدل مادربورد و نحوه ذخیره تنظیمات آن بستگی دارد.
بنابراین اگر بعد از تعویض باتری متوجه کاهش عملکرد شدید، ابتدا وارد BIOS یا UEFI شوید و تنظیمات مهم سیستم را بررسی کنید. مایکروسافت نیز تأکید میکند که UEFI همان Firmwareای است که پیش از اجرای ویندوز فعالیت میکند و تنظیمات آن بسته به سازنده کامپیوتر متفاوت است.
علائم خرابی باتری CMOS در کامپیوتر چیست؟
یکی از واضحترین نشانهها این است که تاریخ و ساعت داخل BIOS پس از خاموش شدن کامل کامپیوتر نادرست میشود. نمایش هشدارهایی مانند CMOS Battery Low یا پیام مربوط به بازنشانی تنظیمات نیز میتواند سرنخ دیگری باشد.
نشانههای احتمالی دیگر عبارتاند از:
- بازگشت بعضی تنظیمات BIOS به حالت پیشفرض
- غیرفعال شدن تنظیمات مربوط به حافظه مانند XMP یا EXPO
- تغییر ترتیب بوت یا انتخاب نشدن درایو اصلی
- نمایش پیام مربوط به بازنشانی CMOS هنگام روشن شدن
- تغییر مداوم تاریخ و ساعت در BIOS
- بروز مشکل در بوت شدن سیستم پس از بازنشانی تنظیمات
البته هیچکدام از این موارد بهتنهایی ثابت نمیکند که باتری خراب شده است. به عنوان مثال مشکل بوت میتواند دلایل دیگری مانند تغییر تنظیمات UEFI یا Boot Mode داشته باشد. در کامپیوترهای جدید نیز بسیاری از اطلاعات Firmware در حافظههای غیر فرار نگهداری میشوند و رفتار مادربوردها در هنگام ضعیف شدن باتری یکسان نیست.
اگر ویندوز ۱۱ روی سیستم نصب است و مشکل از تنظیمات UEFI باشد، گزینههایی مانند Secure Boot و حالت بوت نیز اهمیت دارند. مایکروسافت تأکید میکند که Secure Boot به UEFI وابسته است و تغییر تنظیمات Firmware میتواند روی فرایند راهاندازی سیستم اثر بگذارد.
چگونه باتری CMOS مادربورد را تعویض کنیم؟
در بیشتر کامپیوترهای دسکتاپ، تعویض باتری CMOS کار پیچیدهای نیست اما قبل از شروع باید سیستم کاملاً خاموش و کابل برق آن جدا شود. سپس پنل کیس را باز کنید و محل باتری سکهای روی مادربورد را پیدا کنید.
در مدلهای دارای نگهدارنده معمولی، باتری توسط یک زبانه کوچک در جای خود قرار گرفته است. زبانه را با دقت آزاد کنید تا باتری بیرون بیاید و سپس باتری جدید را با همان جهت نصب کنید. در بسیاری از مادربوردها سمت مثبت باتری به سمت بالا قرار میگیرد اما بهتر است قبل از خارج کردن باتری، جهت قرارگیری آن را بررسی کنید. ASUS نیز برای بسیاری از مادربوردهای خود باتری CR2032 با ولتاژ ۳ ولت را ذکر کرده است.
در برخی مادربوردها باتری بهصورت سیمدار و با یک کانکتور دوپین نصب شده است. بنابراین قبل از خرید باتری جدید، دفترچه مادربورد یا مدل دقیق سیستم را بررسی کنید و صرفاً بر اساس ظاهر باتری تصمیم نگیرید. MSI نیز برای بعضی مادربوردهای خود از باتری CR2032 سیمدار استفاده میکند.
هنگام کار داخل کیس، از تماس غیرضروری ابزار فلزی با قطعات مادربورد خودداری کنید و مراقب تخلیه الکتریسیته ساکن باشید. اگر تجربه کار با قطعات کامپیوتر را ندارید، مراجعه به تعمیرکار میتواند ریسک آسیب به مادربورد را کاهش دهد.
بعد از تعویض باتری CMOS چه تنظیماتی را بررسی کنیم؟
پس از نصب باتری جدید ممکن است سیستم پیامی مبنی بر بازنشانی تنظیمات BIOS نمایش دهد. در این حالت وارد BIOS یا UEFI شوید و حداقل تاریخ و ساعت را بررسی کنید.
اگر پیش از خرابی باتری تنظیمات خاصی برای سیستم انجام داده بودید، آنها را نیز بررسی کنید. مهمترین موارد معمولاً شامل این بخشها هستند:
- تنظیمات XMP یا EXPO برای حافظه رم
- ترتیب Boot و انتخاب درایو حاوی ویندوز
- حالت UEFI یا Legacy در سیستمهای قدیمیتر
- تنظیمات فنها
- تنظیمات مربوط به پردازنده در صورت استفاده از قابلیتهای تنظیم عملکرد
- گزینههای مرتبط با Secure Boot در سیستمهای جدید
اگر ویندوز ۱۱ بعد از تعویض باتری بوت نشد، قبل از تغییرات متعدد، تنظیمات Boot و UEFI را بررسی کنید. تغییر اشتباه بعضی گزینههای Firmware میتواند باعث شود سیستم نتواند مسیر قبلی بوت را پیدا کند.
آیا تعویض باتری CMOS تنظیمات BIOS را پاک میکند؟
تعویض باتری لزوماً به این معنا نیست که تمام تنظیمات هر مادربورد از بین میرود. رفتار سیستم به طراحی مادربورد و Firmware آن بستگی دارد. با این حال اگر پس از تعویض با پیام Reset شدن تنظیمات BIOS مواجه شدید، بهتر است تنظیمات مهم را دوباره بررسی کنید.
نکته مهم این است که باتری جدید بهتنهایی تنظیمات قبلی را برنمیگرداند. اگر تنظیمات BIOS به حالت پیشفرض برگشته باشند، باید آنها را دوباره مطابق نیاز سیستم تنظیم و ذخیره کنید.
آیا باتری CMOS قابل شارژ است؟
باتریهای سکهای معمول مانند CR2032 که برای این کاربرد استفاده میشوند، باتری قابل شارژ نیستند و در صورت ضعیف شدن باید با مدل سازگار جایگزین شوند. در برخی کامپیوترهای کوچک یا سیستمهای خاص نیز ممکن است باتری سیمدار یا ساختار متفاوتی وجود داشته باشد.
در نتیجه اگر کامپیوتر شما با تغییر تاریخ و ساعت BIOS، بازنشانی تنظیمات یا خطاهای مربوط به CMOS مواجه شده است، بررسی باتری یکی از موارد سادهای است که ارزش بررسی دارد؛ اما هر مشکل بوت یا افت عملکرد را نباید مستقیماً به باتری CMOS نسبت داد.
اینتوتک