نرمافزار معروف CPU-Z برای چک کردن مشخصات دقیق پردازنده طراحی شده اما در گذر زمان امکانات بیشتری به آن اضافه شده و اکنون یکی از بهترین برنامهها برای بررسی سختافزار کامپیوتر و لپتاپ است. نسخه سوم CPU-Z بزرگترین بهروزرسانی این نرمافزار از سال ۲۰۰۱ محسوب میشود؛ بیش از ۱۰۰ تست بررسی سلامت، تست استرس و پایداری سیستم و ردیابی فرکانس مؤثر برای اورکلاکینگ شدید در این نرمافزار اضافه شده است.
در ادامه با ویژگیها و تغییرات CPU-Z V3 بیشتر آشنا میشویم. با اینتوتک همراه باشید.
CPU-Z با انتشار نسخه ۳ وارد مرحله جدیدی شده است؛ بهروزرسانیای که میتوان آن را یکی از بزرگترین تغییرات این برنامه از زمان عرضه اولیه آن در سال ۲۰۰۱ دانست. تمرکز اصلی CPU-Z V3 روی بازطراحی کامل سیستم اعتبارسنجی و اضافه شدن یک حالت پیشرفته جدید است. سیستم اعتبارسنجی CPU-Z بهطور کامل بازطراحی شده است تا بتواند مشکلات را دقیقتر تشخیص دهد و فرکانس CPU و GPU را با دقت بیشتری برای اورکلاکرهای حرفهای و علاقهمندان به اورکلاکینگ شدید اندازهگیری کند.
در واقع، خود برنامه CPU-Z همچنان همان ابزار شناختهشده برای شناسایی مشخصات پردازنده، مادربورد، حافظه و فرکانسهای لحظهای سیستم است، اما بخش Validator اکنون به یک ابزار بسیار گستردهتر برای بررسی سلامت و عملکرد کامپیوتر تبدیل شده است. نسخه ۳.۰۱ در ۲۰ اوت ۲۰۲۶ منتشر شده و در حال حاضر برای ویندوز در دسترس است.
سه حالت جدید برای اعتبارسنجی
سیستم اعتبارسنجی CPU-Z اکنون از سه حالت Standard و Advanced و XOC تشکیل شده است. هر یک از این حالتها برای گروه متفاوتی از کاربران طراحی شدهاند و هدف آنها تنها ثبت مشخصات سختافزاری نیست، بلکه تشخیص مشکلات احتمالی سیستم نیز هست.
Standard؛ بررسی سلامت کامپیوتر در کمتر از ۱۰ ثانیه
حالت استاندارد اکنون میتواند در کمتر از ۱۰ ثانیه تصویری کلی از وضعیت سلامت کامپیوتر ارائه دهد. این بخش بیش از ۱۰۰ نقطه مختلف را بررسی میکند؛ از جمله درایورهای قدیمی، دمای CPU و SSD، نرمافزارهای اضافی، مشکلات سختافزاری، ناسازگاریهای پیکربندی و موارد دیگر.
تیم توسعه CPU-Z برای قابلفهمتر شدن نتایج، بیش از یک سال با چندین مرکز پشتیبانی فنی و تعمیرگاه همکاری کرده است. نتیجه این همکاری، اضافه شدن پیامهای تحلیلی و دستهبندی مشخص برای مشکلات شناساییشده است.
نتایج در سه سطح نمایش داده میشوند:
- Critical: مشکل جدی که نیازمند توجه فوری است.
- Warning: هشداری درباره وضعیتی که ممکن است مشکلساز باشد.
- Informational: اطلاعاتی درباره وضعیت سیستم که لزوماً نشاندهنده وجود مشکل نیست.
این تغییر باعث میشود حتی کاربرانی که دانش فنی زیادی ندارند نیز بتوانند در مدت کوتاهی متوجه شوند آیا مورد مشکوکی در سیستمشان وجود دارد یا خیر.
Advanced؛ تبدیل CPU-Z به ابزار جدیتر برای عیبیابی
حالت Advanced یکی از مهمترین قابلیتهای جدید CPU-Z V3 است و برخلاف بررسی سریع Standard، برای انجام یک بررسی عمیقتر طراحی شده است.
این حالت میتواند سیستم را تحت بار سنگین قرار دهد و با استفاده از موتورهای تشخیص خطا، CPU، رم و GPU را برای پیدا کردن مشکلات احتمالی سختافزاری بررسی کند. به همین دلیل، اجرای کامل آن میتواند از چند دقیقه تا چند ساعت طول بکشد.
Advanced همچنین ابزار بنچمارک بسیار گستردهتری ارائه میدهد. در حالی که CPU-Z پیشتر بیشتر روی عملکرد پردازنده تمرکز داشت، سیستم جدید عملکرد CPU، GPU، رم و فضای ذخیرهسازی را نیز بررسی میکند.
از طرف دیگر، سنسورهای پیشرفته مبتنی بر HWMonitor نیز در این بخش ادغام شدهاند تا اطلاعاتی مانند دما، فرکانس، سرعت فنها و سایر پارامترهای لحظهای سیستم را نمایش دهند. موتور Advanced نیز بهصورت داخلی و با استفاده از کدنویسی سطح پایین توسعه داده شده تا در عین سبک بودن، توانایی انجام آزمایشهای سنگین را داشته باشد.
بااینحال، یک نکته مهم وجود دارد: طبق اطلاعات رسمی CPUID، قابلیت Advanced Validation در زمان معرفی V3 هنوز در وضعیت «بهزودی» قرار دارد و قابلیتهای آن بهتدریج فعال خواهند شد. بنابراین نباید تصور کرد تمام قابلیتهای وعدهدادهشده این بخش از همان روز نخست در اختیار همه کاربران قرار گرفتهاند.
XOC؛ اعتبارسنجی دقیقتر برای اورکلاکرهای حرفهای
حالت XOC مشخصاً برای اورکلاکرهای حرفهای و کسانی طراحی شده است که پردازنده و حافظه سیستم خود را تا مرز توانایی سختافزار تحت فشار قرار میدهند.
اندازهگیری فرکانس پردازندههای مدرن بسیار پیچیدهتر از گذشته شده است. پردازندههای امروزی میتوانند بخشهای مختلف خود را با فرکانسهای متفاوت و حتی غیرهمگام اجرا کنند. همچنین کنترلرهای مدیریت توان، PLLهای داخلی، نسبتهای مختلف، Boost و مکانیزمهای کاهش فرکانس باعث میشوند فرکانس واقعی پردازنده در کسری از ثانیه چندین بار تغییر کند.
به همین دلیل، CPU-Z V3 در حالت XOC بهجای تکیه بر یک اندازهگیری ساده، فرکانس مؤثر (Effective Frequency) و فرکانس ورودی (Input Frequency) را محاسبه میکند.
اگر فرکانس مؤثر کمتر از فرکانس ورودی باشد، نتیجه همچنان میتواند اعتبارسنجی شود، اما فرکانس مؤثر واقعی بهعنوان فرکانس نهایی ثبتشده در نتیجه اعتبارسنجی در نظر گرفته خواهد شد. این روش برای پردازندههای مدرنی که فرکانس آنها دائماً تغییر میکند، دقت بسیار بیشتری دارد.
تفاوت XOC در V3 با نسخه V2
در CPU-Z V2، حالت استاندارد XOC فرکانس CPU را با یک بار پردازشی پنجثانیهای و یک اندازهگیری لحظهای ثبت میکرد. در مقابل، حالت XOC قدیمی بخش زیادی از بررسیهای داخلی و بار پردازشی را حذف میکرد که در برخی شرایط میتوانست باعث شود نتیجه در وضعیت نامطمئن قرار بگیرد.
در V3، بار پردازشی در حالت XOC همچنان غیرفعال است، اما سیستم جدید فرکانس مؤثر و فرکانس ورودی را بهصورت جداگانه محاسبه میکند. به این ترتیب، تغییرات طبیعی و پیچیده فرکانس پردازندههای جدید بهتر در نتیجه نهایی منعکس میشوند.
این تغییر برای اورکلاکرها اهمیت زیادی دارد، زیرا اعتبارسنجیهای نادرست یا رد شدن نتایج معتبر به دلیل نوسانهای لحظهای فرکانس، یکی از مشکلات سیستم قبلی بود. پشتیبانی بهتر از اورکلاکینگ حافظه نیز از دیگر تغییرات مهم V3 محسوب میشود.
CPU-Z V3 فقط برای اورکلاکرها نیست
یکی از اهداف اصلی CPUID با این تغییرات، گسترش کاربرد CPU-Z فراتر از جامعه اورکلاکرهاست. خود شرکت میگوید هدف V3 این است که در کنار حفظ ماهیت اورکلاکینگ CPU-Z، کاربران عادی و کاربران حرفهای نیز بتوانند وضعیت سیستم خود را بهتر درک کنند و مشکلات احتمالی را سریعتر پیدا کنند.
در نتیجه، کاربری که بهتازگی یک کامپیوتر جدید ساخته یا متوجه افزایش دمای CPU شده است، میتواند از Standard Validation برای دریافت یک گزارش سریع استفاده کند. در مقابل، کاربر حرفهای میتواند از قابلیتهای XOC برای ثبت دقیقتر فرکانس پردازنده و نتایج اورکلاکینگ بهره ببرد.
CPUID همچنین اعلام کرده است که قابلیتهای ماژولار دیگری مانند صفحه آمار و تحلیل اجزای سیستم نیز بهتدریج به V3 اضافه خواهند شد. هدف این بخشها کمک به کاربر برای شناسایی ناسازگاریها، تنظیمات مشکوک یا مشکلات احتمالی بر اساس سختافزار و نرمافزار شناساییشده است.
نسخه ۳.۰۱؛ جدیدترین نسخه فعلی CPU-Z
در حال حاضر، جدیدترین نسخه CPU-Z برای ویندوز نسخه ۳.۰۱ است که در ۲۰ اوت ۲۰۲۶ منتشر شده است. نسخه جدید همچنان برای ویندوزهای ۳۲ و ۶۴ بیتی ارائه میشود و CPU-Z بهطور رسمی از Windows 11 نیز پشتیبانی میکند.
پیش از انتشار شاخه V3، آخرین نسخه از سری V2 یعنی CPU-Z 2.21 در ۱۷ اوت ۲۰۲۶ منتشر شده بود. این نسخه از پروفایلهای حافظه AMD EXPO-ULL پشتیبانی میکرد و پشتیبانی اولیه از GPUهای AMD Radeon RX 9050 و GPU جدید Lisuan 7G100 را نیز اضافه کرده بود.
CPU-Z در نسخههای اخیر V2 نیز بهطور مداوم پشتیبانی از سختافزارهای جدید را گسترش داده بود؛ برای نمونه، نسخههای قبلی پشتیبانی از پردازندههایی مانند AMD Ryzen 9 9850X3D و Ryzen 5 7500X3D و همچنین پلتفرمهای جدید اینتل و GPUهای جدید را اضافه کرده بودند.
پایگاه داده نسخه دوم تا ۲۰ اکتبر فعال میماند
با عرضه Validator V3 قابلیت CPUID همچنان مدتی از سیستم قدیمی V2 پشتیبانی خواهد کرد تا کاربران فرصت مهاجرت داشته باشند. طبق اعلام رسمی، پایگاه داده V2 تا ۲۰ اکتبر ۲۰۲۶ امکان ثبت اعتبارسنجیهای جدید را خواهد داشت و پس از آن به حالت فقطخواندنی تغییر میکند.
همچنین CPUID اعلام کرده است که بسیاری از قابلیتهای جدید V3 زمانی فعال خواهند شد که تعداد کافی اعتبارسنجی در پایگاه داده جدید ثبت شده باشد تا امکان پردازش آماری مناسب فراهم شود. بنابراین ممکن است برخی قابلیتهای معرفیشده در V3 در حال حاضر برای همه کاربران در دسترس نباشند.
CPU-Z حالا چیزی فراتر از یک ابزار شناسایی سختافزار است
CPU-Z V3 را میتوان نقطه عطف مهمی برای این ابزار قدیمی دانست. این برنامه که سالها بیشتر بهعنوان ابزاری برای نمایش مشخصات CPU، مادربورد و رم و ثبت نتایج اورکلاکینگ شناخته میشد، اکنون با Validator V3 به سمت تشخیص سلامت سیستم، عیبیابی سختافزاری، تست استرس و تحلیل عملکرد حرکت کرده است.
برای کاربران عادی، بررسی بیش از ۱۰۰ شاخص در کمتر از ۱۰ ثانیه میتواند راهی سریع برای پیدا کردن مشکلات رایج باشد. برای کاربران حرفهای نیز حالت XOC، با محاسبه فرکانس مؤثر و مدیریت بهتر نوسانهای فرکانس پردازندههای مدرن، ابزار دقیقتری برای اعتبارسنجی اورکلاکینگ فراهم میکند.
البته باید توجه داشت که گزارش سلامت CPU-Z بهمعنای تضمین پایداری کامل سیستم نیست. بررسی استاندارد یک ارزیابی سریع از وضعیت فعلی سیستم است و نمیتواند جایگزین تستهای طولانیمدت پایداری در شرایط بار سنگین شود. برای همین، قابلیت Advanced Validation و تستهای استرس آن اهمیت ویژهای خواهند داشت؛ البته زمانی که این بخش بهطور کامل در دسترس قرار گیرد.
اینتوتک