الکتریسیته ساکن یکی از خطرهایی است که هنگام باز کردن کیس و تعویض قطعات کامپیوتر به‌سادگی نادیده گرفته می‌شود. ممکن است تخلیه الکتریکی آن‌قدر ضعیف باشد که اصلاً آن را احساس نکنید، اما همین تخلیه می‌تواند به قطعات حساس الکترونیکی آسیب بزند.
الکتریسیته ساکن چگونه به قطعات کامپیوتر آسیب می‌زند؟
بدن انسان در شرایط خاص می‌تواند مقدار زیادی بار الکتریکی ساکن در خود جمع کند. هوای خشک و استفاده از لباس یا کفش نامناسب روی سطوحی مانند فرش می‌تواند احتمال ایجاد این بار را افزایش دهد.
مشکل اصلی زمانی ایجاد می‌شود که این بار هنگام لمس قطعاتی مانند رم، کارت گرافیک یا مادربورد تخلیه شود. این اتفاق با نام تخلیه الکترواستاتیکی یا ESD شناخته می‌شود.
ممکن است تخلیه الکتریکی باعث خرابی فوری قطعه شود، اما همیشه چنین اتفاقی رخ نمی‌دهد. گاهی قطعه همچنان کار می‌کند ولی آسیب ایجادشده می‌تواند باعث خطاهای گاه‌به‌گاه یا کاهش عمر آن شود.
چرا هنگام ارتقای کامپیوتر خطر ESD بیشتر می‌شود؟
هر زمان کیس را باز می‌کنید و به قطعات دست می‌زنید، بخش‌هایی از مدارهای الکترونیکی در معرض تماس قرار می‌گیرند. نصب رم، تعویض کارت گرافیک، اضافه کردن SSD یا خارج کردن مادربورد از کیس از جمله موقعیت‌هایی هستند که باید مراقب الکتریسیته ساکن باشید.
به همین دلیل قطعاتی مانند رم و کارت‌های توسعه معمولاً باید از لبه‌ها گرفته شوند و قسمت‌های فلزی و اتصالات آنها لمس نشود. همچنین بهتر است قطعه تا زمان نصب داخل بسته‌بندی ضدالکتریسیته ساکن خود باقی بماند.
این توصیه‌ها فقط مربوط به کامپیوترهای قدیمی نیستند و همچنان هنگام کار با سخت‌افزارهای جدید اهمیت دارند.
قبل از دست زدن به قطعات کامپیوتر چگونه خودمان را تخلیه کنیم؟
ساده‌ترین کار این است که قبل از لمس قطعات داخلی، بار الکتریکی بدن خود را تخلیه کنید. اگر سیستم به‌درستی به برق متصل و خاموش باشد، لمس بخش فلزی بدنه کیس می‌تواند به هم‌پتانسیل شدن بدن و کیس کمک کند.
برای کارهای حساس‌تر، استفاده از مچ‌بند ضدالکتریسیته ساکن گزینه مطمئن‌تری است. این وسیله به تخلیه کنترل‌شده بار الکتریکی کمک می‌کند و در تعمیر یا مونتاژ مکرر کامپیوتر کاربرد بیشتری دارد.
هنگام کار نیز بهتر است از راه رفتن روی فرش و پوشیدن لباس‌هایی که الکتریسیته ساکن زیادی تولید می‌کنند خودداری کنید. همچنین قطعات را روی سطوح مناسب قرار دهید و از تماس غیرضروری دست با مدارها خودداری کنید.
آیا یک جرقه کوچک واقعاً می‌تواند کامپیوتر را خراب کند؟
بله. مقدار انرژی تخلیه الکتریکی برای آسیب‌زدن به قطعات الکترونیکی می‌تواند بسیار کمتر از چیزی باشد که انسان احساس می‌کند. بنابراین احساس نکردن جرقه به معنی بی‌خطر بودن آن نیست.
البته هر تماس با قطعه باعث خرابی نمی‌شود و بسیاری از قطعات در برابر تخلیه‌های معمول مقاومت مشخصی دارند. با این حال، رعایت چند نکته ساده هنگام مونتاژ یا تعمیر کامپیوتر می‌تواند ریسک آسیب را بسیار کاهش دهد.
هنگام تمیز کردن کیس مراقب الکتریسیته ساکن باشید
تمیز کردن کامپیوتر یکی از کارهای مفید برای حفظ دمای مناسب قطعات است، اما نباید با بی‌احتیاطی انجام شود. پیش از خارج کردن قطعات یا لمس بخش‌های داخلی، ابتدا خودتان را تخلیه کنید.
اگر قرار است رم، کارت گرافیک یا قطعات دیگر را جدا کنید، آنها را از لبه نگه دارید و روی سطح مناسب قرار دهید. همچنین قطعات را روی فرش یا لباس‌های پشمی قرار ندهید.
رعایت همین نکات ساده هنگام تمیزکاری و ارتقای سیستم می‌تواند احتمال آسیب ناشی از ESD را به میزان قابل‌توجهی کاهش دهد.
چگونه از آسیب الکتریسیته ساکن به کامپیوتر جلوگیری کنیم؟
برای کاهش خطر هنگام تعمیر یا ارتقای کامپیوتر، این نکات را رعایت کنید:
- قبل از لمس قطعات، بار الکتریکی بدن را تخلیه کنید.
- هنگام گرفتن رم و کارت گرافیک، آنها را از لبه نگه دارید.
- پین‌ها و اتصالات فلزی قطعات را لمس نکنید.
- قطعات را روی فرش قرار ندهید.
- برای کارهای مکرر از مچ‌بند و تجهیزات ضدالکتریسیته ساکن استفاده کنید.
- قطعات اضافی را داخل بسته‌بندی ضدالکتریسیته ساکن نگهداری کنید.
- هنگام تمیزکاری یا ارتقای سیستم از لمس غیرضروری مدارها خودداری کنید.
الکتریسیته ساکن برخلاف بسیاری از مشکلات سخت‌افزاری علامت مشخصی ندارد و ممکن است آسیب آن بلافاصله دیده نشود. بنابراین رعایت اصول ESD هنگام کار با قطعات کامپیوتر، به‌خصوص قطعات گران‌قیمت، ارزش چند دقیقه احتیاط را دارد.
اینتوتک