چگونه بدون حذف فایلها دهها گیگابایت از فضای ویندوز ۱۱ را آزاد کنیم؟
وقتی فضای درایو C در ویندوز ۱۱ رو به اتمام است، معمولاً اولین گزینههایی که به ذهن میرسند حذف فایلهای موقت، پاک کردن پوشه Downloads یا حذف برنامههای اضافی هستند. اما بخشی از فضای ذخیرهسازی ممکن است در محلی مصرف شود که در File Explorer به شکل یک پوشه معمولی دیده نمیشود.
یکی از این موارد فضای اختصاصیافته به Shadow Copy یا نسخههای قبلی سیستم است. سرویس Volume Shadow Copy Service یا VSS میتواند برای قابلیتهایی مانند System Restore از فضای درایو استفاده کند و مقدار مصرفشده آن مستقیماً در فهرست فایلهای معمولی نمایش داده نمیشود. مایکروسافت نیز ابزار vssadmin را برای مشاهده و مدیریت این فضای ذخیرهسازی در ویندوز ۱۱ ارائه کرده است.
در یک نمونه، اجرای دستور vssadmin list shadowstorage مشخص کرد که بیش از ۱۱ گیگابایت از فضای درایو به Shadow Copy اختصاص یافته است. با کاهش سقف فضای قابل استفاده، حدود ۱۱ گیگابایت فضای بیشتری در اختیار سیستم قرار گرفت؛ البته این کار میتواند باعث حذف برخی نسخههای قبلی و کاهش قابلیت بازگشت به وضعیتهای قدیمیتر شود.
چرا فضای درایو C در ویندوز ۱۱ با حجم فایلها مطابقت ندارد؟
بخش Storage در ویندوز ۱۱ میتواند میزان مصرف فضا را در دستههایی مانند برنامهها، فایلهای موقت و فایلهای سیستمی نمایش دهد. با این حال، Shadow Copy یک فضای ذخیرهسازی سیستمی است و برای بررسی دقیق آن باید سراغ ابزار vssadmin رفت.
به همین دلیل ممکن است حجم فایلهایی که در File Explorer میبینید با میزان فضای اشغالشده درایو کاملاً مطابقت نداشته باشد. این موضوع بهخصوص روی SSDهای کوچک اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا حتی چند گیگابایت فضای اضافی میتواند برای نصب آپدیتهای ویندوز یا نگهداری فایلهای موقت مفید باشد. مایکروسافت نیز تأکید میکند که کمبود فضای ذخیرهسازی میتواند روی عملکرد سیستم و نصب آپدیتها تأثیر بگذارد.
ابتدا میزان مصرف Shadow Copy را بررسی کنید
برای بررسی فضای مصرفشده توسط Shadow Copy باید Command Prompt یا ترمینال ویندوز را با دسترسی Administrator اجرا کنید.
مسیر اجرای Command Prompt:
Start > Command Prompt > Run as administrator
سپس دستور زیر را وارد کنید:
vssadmin list shadowstorage
این دستور اطلاعات مربوط به فضای Shadow Copy را نمایش میدهد. مهمترین بخشها معمولاً با عنوانهای Used و Allocated و Maximum نمایش داده میشوند. دستور vssadmin در ویندوز ۱۱ پشتیبانی میشود و مایکروسافت آن را برای مدیریت Shadow Copy ارائه کرده است.
Used و Allocated و Maximum در VSSAdmin چه معنایی دارند؟
مقدار Used مهمترین عدد برای پیدا کردن فضای واقعاً مصرفشده است. این مقدار نشان میدهد Shadow Copy در حال حاضر چه میزان فضا را روی درایو مصرف کرده است.
Allocated میزان فضای اختصاصیافته فعلی به Shadow Copy را نشان میدهد و ممکن است از مقدار Used بیشتر باشد. در مقابل، Maximum سقف فضایی است که Shadow Copy اجازه دارد در اختیار بگیرد و به معنی فضای مصرفشده فعلی نیست.
برای نمونه، اگر خروجی دستور چنین مقادیری را نشان دهد:
Used Shadow Copy Storage space: 11.47 GB
Allocated Shadow Copy Storage space: 12.03 GB
Maximum Shadow Copy Storage space: 23.85 GB
نباید تصور کنید که ۲۳.۸۵ گیگابایت از فضای درایو همین حالا مصرف شده است. در این مثال، عدد مهم برای بررسی فضای قابل بازیابی حدود ۱۱.۴۷ گیگابایت است.
Shadow Copy دادههای تغییرکرده را نگهداری میکند و مانند یک کپی کامل از کل درایو نیست. این سازوکار به قابلیتهای بازیابی سیستم اجازه میدهد وضعیت قبلی سیستم را بازسازی کنند.
Shadow Copy چرا اینقدر از فضای SSD را مصرف میکند؟
یکی از کاربردهای Shadow Copy نگهداری اطلاعات لازم برای Restore Point است. ویندوز میتواند در زمانهایی مانند نصب برخی آپدیتها یا تغییرات مهم سیستم Restore Point ایجاد کند تا در صورت بروز مشکل امکان بازگشت به وضعیت قبلی وجود داشته باشد.
این اطلاعات مانند یک پوشه معمولی در File Explorer قابل مشاهده و پاک کردن نیستند. به همین دلیل ممکن است کاربر فایلهای شخصی زیادی روی درایو نداشته باشد اما همچنان با کمبود فضای قابل توجهی مواجه شود.
برای مشاهده تنظیمات مرتبط با Restore Point میتوانید به مسیر زیر بروید:
Start > Create a restore point > System Protection > Configure
در این بخش میزان فضای مورد استفاده برای System Protection و Restore Point قابل مشاهده و تنظیم است. تصویر بالا نمونهای از همین بخش را نشان میدهد.
چگونه با یک دستور فضای Shadow Copy را کاهش دهیم؟
اگر بعد از بررسی Used Shadow Copy Storage متوجه شدید که مقدار زیادی از فضای درایو به Shadow Copy اختصاص یافته است، میتوانید سقف استفاده از این فضا را کاهش دهید.
دستور نمونه برای درایو C به شکل زیر است:
vssadmin resize shadowstorage /for=C: /on=C: /maxsize=2GB
در این دستور، /for=C: مشخص میکند Shadow Copy مربوط به کدام درایو است و /on=C: محل ذخیره Shadow Copy را مشخص میکند. گزینه /maxsize=2GB نیز سقف فضای قابل استفاده را روی ۲ گیگابایت قرار میدهد. مایکروسافت تأیید میکند که vssadmin resize shadowstorage برای تغییر حداکثر فضای Shadow Copy در ویندوز ۱۱ قابل استفاده است.
با این حال، ۲ گیگابایت یک مقدار عمومی و مناسب برای همه سیستمها نیست. قبل از اجرای دستور باید مقدار Used را بررسی کنید و بر اساس نیازتان تصمیم بگیرید. همچنین مایکروسافت هشدار میدهد که تغییر اندازه فضای Shadow Copy ممکن است باعث ناپدید شدن برخی Shadow Copyهای قبلی شود.
بعد از تغییر مقدار، دوباره فضای مصرفشده را بررسی کنید
پس از اجرای دستور، بهتر است دوباره دستور زیر را اجرا کنید:
vssadmin list shadowstorage
با مقایسه مقدار Used قبل و بعد از تغییر، میتوانید ببینید چه میزان فضا آزاد شده است.
برای نمونه، اگر مقدار Used از ۱۱.۴۷ گیگابایت به حدود ۰.۴۲ گیگابایت برسد، تقریباً ۱۱ گیگابایت فضای بیشتری روی درایو C در اختیار خواهید داشت. نتیجه واقعی روی هر سیستم متفاوت است و به تعداد Restore Pointها و مقدار فضای مصرفشده توسط Shadow Copy بستگی دارد.
کاهش Shadow Copy چه چیزی را از بین میبرد؟
این روش با حذف مستقیم فایلهای شخصی مانند عکسها، ویدئوها، اسناد یا فایلهای موجود در Downloads انجام نمیشود. در واقع هدف اصلی، محدود کردن فضای قابل استفاده برای Shadow Copy است.
اما این به معنی بیخطر بودن کامل عملیات نیست. وقتی سقف فضای Shadow Copy کاهش پیدا میکند، ویندوز ممکن است برای رسیدن به سقف جدید برخی نسخههای قدیمیتر را حذف کند. بنابراین فضای بیشتری آزاد میشود اما تاریخچه بازیابی سیستم نیز میتواند کوتاهتر شود. مایکروسافت صراحتاً درباره احتمال ناپدید شدن Shadow Copyها هنگام تغییر اندازه این فضا هشدار داده است.
به همین دلیل بهتر است پیش از اجرای دستور، بررسی کنید آیا به Restore Pointهای قدیمی نیاز دارید یا خیر. اگر سیستم فعلی پایدار است و فضای C بهشدت کم شده، کاهش این فضا میتواند یکی از گزینههای قابل بررسی باشد؛ اما نباید آن را بدون بررسی شرایط سیستم اجرا کرد.
قبل از آزاد کردن فضا، ابزارهای داخلی ویندوز ۱۱ را هم بررسی کنید
اگر فقط با کمبود چند گیگابایت فضا مواجه هستید، بهتر است ابتدا ابزارهای داخلی ویندوز ۱۱ را بررسی کنید. بخش Storage میتواند مصرف فضا را بر اساس دستهبندیهای مختلف نشان دهد و Storage Sense نیز برای پاکسازی فایلهای موقت طراحی شده است.
مسیر بررسی فضای ذخیرهسازی:
Settings > System > Storage
در این بخش میتوانید Temporary files و Cleanup recommendations و سایر دستهبندیهای فضای ذخیرهسازی را بررسی کنید. اگر این ابزارها فضای کافی آزاد نکردند و مقدار Used Shadow Copy نیز غیرعادی بالا بود، آن زمان بررسی VSSAdmin منطقیتر است.
همچنین بهتر است قبل از تغییر تنظیمات بازیابی سیستم، یک نسخه پشتیبان از فایلهای مهم داشته باشید. آزاد کردن فضای Shadow Copy جایگزین Backup نیست و Restore Point نیز نباید بهعنوان تنها روش محافظت از فایلهای شخصی در نظر گرفته شود.
آیا کاهش فضای Shadow Copy برای همه کاربران مناسب است؟
خیر. اگر فضای کافی روی SSD دارید، معمولاً دلیلی برای کاهش تهاجمی فضای اختصاصیافته به Shadow Copy وجود ندارد. Restore Point میتواند هنگام بروز مشکل بعد از نصب نرمافزار یا تغییرات سیستمی مفید باشد.
اما اگر درایو C تقریباً پر شده و ابزارهای معمول ویندوز نیز فضای قابل توجهی آزاد نمیکنند، بررسی Shadow Copy میتواند یک راهکار کاربردی باشد. نکته مهم این است که ابتدا مقدار Used را ببینید و سپس تصمیم بگیرید؛ نه اینکه صرفاً به دلیل وجود Shadow Copy، فضای آن را به کمترین مقدار ممکن کاهش دهید.
همچنین نتیجه برای همه سیستمها یکسان نیست. ممکن است یک کامپیوتر فقط چندصد مگابایت Shadow Copy داشته باشد و سیستم دیگری چندین گیگابایت فضا را به آن اختصاص داده باشد. بنابراین دستور vssadmin list shadowstorage باید اولین مرحله باشد، نه اجرای مستقیم دستور کاهش حجم.
جمعبندی؛ قبل از حذف فایلها، فضای پنهان ویندوز را بررسی کنید
اگر فضای درایو C در ویندوز ۱۱ تمام شده است، همیشه لازم نیست سراغ حذف عکسها، ویدئوها، اسناد یا برنامههای شخصی بروید. بخشی از فضای مصرفشده ممکن است مربوط به Shadow Copy و اطلاعات بازیابی سیستم باشد.
با اجرای vssadmin list shadowstorage میتوانید مقدار واقعی فضای مصرفشده را ببینید. اگر عدد Used بسیار بالا بود، میتوان با دستور vssadmin resize shadowstorage سقف مصرف را کاهش داد و بخشی از فضا را آزاد کرد.
با این حال، کاهش این مقدار ممکن است بعضی Shadow Copyهای قدیمی را حذف کند و در نتیجه تعداد وضعیتهای قبلی قابل بازیابی کاهش یابد. بنابراین این روش بیشتر برای زمانی مناسب است که فضای درایو واقعاً محدود شده و کاربر پس از بررسی Restore Pointها، کاهش تاریخچه بازیابی را قابل قبول میداند.
اینتوتک