بالا رفتن دمای کارت گرافیک هنگام اجرای بازی لزوماً نشانه خرابی نیست. در کارتهای قدرتمند مانند AMD Radeon RX 9070 XT رسیدن دمای GPU به محدوده ۷۰ یا حتی ۸۰ درجه سانتیگراد زیر بار سنگین میتواند قابل انتظار باشد. نکته مهمتر، بررسی GPU Hotspot و اختلاف آن با دمای اصلی GPU است.
برای RX 9070 XT دمای Junction یا Hotspot یا به عبارت دیگر داغترین نقطه تا حدود ۱۱۰ درجه سانتیگراد بهعنوان حد حرارتی شناخته میشود. رسیدن مداوم به این محدوده میتواند باعث محدود شدن عملکرد کارت شود.
اختلاف دمای GPU و Hotspot در RX 9070 XT چه زمانی نگرانکننده است؟
Hotspot در واقع بالاترین دمای ثبتشده در بخشهای مختلف سطح تراشه GPU است. بنابراین طبیعی است که Hotspot از دمای معمول GPU بیشتر باشد. مسئله اصلی فقط عدد Hotspot نیست، بلکه اختلاف بین دمای GPU و Hotspot نیز اهمیت دارد.
به عنوان مثال اگر دمای GPU حدود ۶۵ درجه و Hotspot حدود ۸۵ درجه باشد، اختلاف ۲۰ درجهای لزوماً غیرعادی نیست. اما اگر GPU روی ۶۰ تا ۶۵ درجه باقی بماند و Hotspot مرتباً به ۱۰۵ یا ۱۱۰ درجه برسد، اختلاف بسیار زیاد است و بهتر است وضعیت خنککننده و تماس تراشه با هیتسینک بررسی شود.
آزمایش TechSpot روی مدلهای مختلف RX 9070 XT نیز نشان داده است که عملکرد حرارتی بین مدلهای مختلف این کارت تفاوت قابل توجهی دارد. بنابراین نمیتوان یک عدد ثابت را برای تمام مدلهای RX 9070 XT طبیعی دانست.
برای بررسی دما میتوانید از ابزارهایی مانند GPU-Z یا HWiNFO استفاده کنید و هنگام اجرای یک بازی سنگین یا تست فشار به کمک برنامهی Furmark، دمای GPU و Hotspot را همزمان مشاهده کنید.
اگر اختلاف دما ناگهان نسبت به گذشته بسیار بیشتر شده است، در حالی که دمای معمول GPU همچنان پایین مانده، احتمال وجود مشکل در انتقال حرارت بیشتر میشود.
چرا Hotspot کارت گرافیک بیش از حد بالا میرود؟
یکی از دلایل احتمالی، جابجایی تدریجی خمیر حرارتی در اثر چرخههای مکرر گرم و سرد شدن است. این اتفاق که با اصطلاح Thermal Paste Pump-out شناخته میشود، میتواند باعث شود بخشی از سطح تراشه تماس حرارتی مناسبی با هیتسینک نداشته باشد.
در سیستمهای خنککننده مستقیم GPU، خود تراشه مستقیماً با ماده انتقال حرارت و هیتسینک در تماس است. به همین دلیل یکنواختی تماس سطحی اهمیت زیادی دارد. البته Pump-out تنها علت ممکن نیست و فشار نامتوازن هیتسینک یا مشکلات سطح تراشه نیز میتوانند اختلاف دمای زیادی ایجاد کنند.
در یک نمونه بررسیشده از RX 9070 XT، حتی تعویض ماده انتقال حرارت نیز مشکل دمایی را برطرف نکرد و بررسی میکروسکوپی سطح تراشه وجود حفرههای بسیار ریز موسوم به Pitting را نشان داد. این مورد نشان میدهد که هر Hotspot بالایی را نباید صرفاً به خمیر حرارتی نسبت داد.
مشکل نصب یا فشار نامناسب کولر، تماس ناقص هیتسینک با تراشه و حتی نقص سطح خود تراشه از دیگر احتمالات هستند. به همین دلیل اگر کارت هنوز گارانتی دارد، باز کردن کولر و تعویض خمیر حرارتی همیشه اولین اقدام منطقی نیست.
آیا با کاهش Power Limit میتوان Hotspot را پایین آورد؟
بله. کاهش Power Limit یا استفاده از Undervolt در AMD Software: Adrenalin Edition میتواند مصرف انرژی و تولید گرما را کاهش دهد و در نتیجه دمای GPU و Hotspot نیز پایینتر بیاید. خود AMD نیز امکان Undervolt و تنظیم توان GPU را در نرمافزار Adrenalin ارائه میکند.
AMD Software: Adrenalin Edition → Performance → Tuning
این روش میتواند برای کاهش موقت دما مفید باشد اما اگر اختلاف دمای GPU و Hotspot بسیار زیاد باشد، پایین آوردن Power Limit الزاماً مشکل اصلی را برطرف نمیکند. به عنوان مثال اگر با کاهش شدید مصرف همچنان Hotspot به محدوده بسیار بالا برسد، احتمال وجود مشکل در انتقال حرارت یا تماس GPU و هیتسینک بیشتر میشود.
بنابراین Undervolt را بهتر است بهعنوان راهی برای کاهش فشار حرارتی در نظر بگیرید، نه راهحل قطعی برای یک Hotspot غیرعادی.
آیا تعویض خمیر حرارتی با PTM7950 میتواند مشکل Hotspot را حل کند؟
مواد Phase Change مانند PTM7950 برای کاربردهای حرارتی طراحی شدهاند و در دمای کاری نرم میشوند تا تماس بهتری میان سطح تراشه و هیتسینک ایجاد کنند. شرکت Honeywell نیز استفاده از مواد Phase Change را برای کاربردهایی مانند GPU و CPU ذکر کرده و ویژگی مقاومت در برابر Pump-out را برای این خانواده از مواد مطرح کرده است.
با این حال تعویض خمیر حرارتی یا نصب PTM7950 روی یک کارت گرافیک نو میتواند گارانتی یا امکان دریافت خدمات گارانتی را تحت تأثیر قرار دهد. علاوه بر این، اگر علت Hotspot یک مشکل سختافزاری مانند سطح معیوب تراشه یا فشار نامناسب کولر باشد، تعویض ماده حرارتی لزوماً نتیجه مطلوبی نخواهد داشت.
به همین دلیل اگر کارت هنوز گارانتی دارد و Hotspot مرتباً به محدوده ۱۱۰ درجه نزدیک میشود یا کارت دچار افت فرکانس و ناپایداری میشود، بهتر است پیش از باز کردن آن، وضعیت گارانتی و امکان تعویض یا تعمیر را بررسی کنید.
قبل از خرید RX 9070 XT چگونه وضعیت خنککننده را بررسی کنیم؟
فقط به دمای GPU در بررسیها توجه نکنید. هنگام مقایسه مدلهای مختلف RX 9070 XT بهتر است دمای GPU و Hotspot را به همراه دمای حافظه، سرعت فن و میزان مصرف توان در شرایط آزمایش مشابه بررسی کنید.
همچنین بررسیهای طولانیمدت و گزارشهای کاربران میتوانند اطلاعاتی درباره رفتار حرارتی کارت پس از ماهها استفاده ارائه دهند. تفاوت زیاد میان دمای GPU و Hotspot در یک کارت خاص لزوماً به معنی خرابی تمام مدلهای همان کارت نیست اما میتواند دلیلی برای بررسی دقیقتر باشد.
اگر کارت فعلی شما دمای GPU مناسبی دارد ولی Hotspot دائماً به ۱۰۰ تا ۱۱۰ درجه میرسد، ابتدا وضعیت فنها، جریان هوای کیس و گردوغبار را بررسی کنید. سپس با یک تست کنترلشده اختلاف دمای GPU و Hotspot را اندازه بگیرید. اگر اختلاف همچنان بسیار زیاد بود، در کارت دارای گارانتی بهتر است قبل از باز کردن کولر سراغ خدمات گارانتی بروید.
اینتوتک