بیشتر افرادی که تصمیم میگیرند از دنیای ویندوز مایکروسافت و مکاواس اپل فاصله بگیرند، تصور میکنند توزیعات متنوع لینوکس تنها جایگزینی است که ارزش جدی گرفتن دارد. این تصور قابل درک است؛ زیرا لینوکس جامعه کاربری وفاداری دارد و توزیعهای بسیار متنوعی برای آن عرضه شده است. بااینحال، سیستمعاملهایی که در ادامه معرفی میشوند، هرکدام با هدف حل مشکلی خاص به وجود آمدهاند؛ مشکلی که لینوکس لزوماً بهترین راهحل برای آن نیست. نکته مهمتر اینکه میتوان این سیستمعاملها را روی سختافزار فعلی نصب کرد، بدون اینکه اطلاعات خود را در اختیار مایکروسافت یا اپل قرار دهید.
با سیارهی آیتی همراه باشید تا ۴ سیستم عامل که بسته به نوع کاربرد میتوانند جایگزین ویندوز و لینوکس و مکاواس باشند را معرفی کنیم.
FreeBSD یک سیستمعامل کامل در اختیار شما قرار میدهد
OpenZFS از دادههای شما در برابر خرابی محافظت میکند
FreeBSD یک سیستمعامل شبهیونیکس است که ریشههای آن به فعالیتهای گروه Computer Systems Research Group و انتشار 4.4BSD-Lite بازمیگردد. این سیستمعامل تفاوت مهمی با لینوکس دارد؛ زیرا لینوکس در اصل یک هسته است که در کنار مجموعهای از ابزارهای فضای کاربر، ساختهشده توسط پروژهها و توسعهدهندگان مختلف، قرار میگیرد. در مقابل، FreeBSD یک سیستم کامل و یکپارچه است.
هسته سیستمعامل، کتابخانه استاندارد C، ابزارهای پایه و مستندات سیستم همگی در یک مخزن نگهداری میشوند و یک تیم واحد مسئولیت توسعه و انتشار آنها را بر عهده دارد. این یکپارچگی باعث میشود هنگام ارتقای سیستم با ناسازگاریهای نسخهای کمتری مواجه شوید و رفتار سیستم نیز قابل پیشبینیتر باشد. چنین ویژگیای بهخصوص هنگام اجرای سرویسهای حیاتی اهمیت زیادی دارد.
FreeBSD بهعنوان یک پلتفرم سروری، برای مدیریت ترافیک سنگین شبکه و بارهای کاری جدی مرتبط با ذخیرهسازی طراحی شده است. در بخش ذخیرهسازی نیز FreeBSD پشتیبانی سطح بالایی از OpenZFS ارائه میدهد؛ فایلسیستمی که میتوان آن را یکی از مهمترین نقاط قوت این سیستمعامل دانست.
OpenZFS با استفاده از تراکنشهای Copy-on-Write از دادهها محافظت میکند و قابلیتهایی مانند بررسی یکپارچگی دادهها از ابتدا تا انتهای مسیر برای شناسایی خرابیهای خاموش، Snapshotهای فوری و RAID نرمافزاری داخلی را در اختیار کاربر قرار میدهد.
محبوبیت FreeBSD تا حد زیادی به مجوز BSD 2-Clause نیز مربوط میشود. این مجوز به شرکتها اجازه میدهد کد را بردارند، هر تغییری که میخواهند روی آن اعمال کنند و سپس آن را در محصولات اختصاصی خود قرار دهند؛ بدون اینکه مانند الزامات مجوز GPL در لینوکس مجبور باشند تغییرات خود را متنباز کنند. بهعنوان مثال، سونی سیستمعامل Orbis OS را برای کنسول PlayStation 4 بر پایه نسخهای سفارشیشده از FreeBSD توسعه داد.
OpenBSD با تمرکز بر امنیت ساخته شده است
محافظت از حافظه میتواند حملات را پیش از آغاز متوقف کند
OpenBSD از پروژه NetBSD منشعب شد و بهتدریج به دلیل تمرکز جدی بر کدنویسی تمیز و امنیت بالا شهرت پیدا کرد. این سیستمعامل بیشتر برای اجرای فایروالها، روترها و سرورهای حساس مورد استفاده قرار میگیرد. تیم توسعه OpenBSD نیز بهصورت مداوم کد منبع را بررسی میکند تا آسیبپذیریها و خطاها را پیش از آنکه مهاجمان بتوانند آنها را شناسایی و مورد سوءاستفاده قرار دهند، پیدا کند.
در OpenBSD، امنیت یک ویژگی اضافی نیست که در مراحل پایانی توسعه به سیستم اضافه شده باشد؛ بلکه از همان ابتدا بهعنوان یکی از الزامات اصلی پروژه در نظر گرفته شده است. این سیستمعامل برای رسیدن به چنین سطحی از امنیت، محیطی ایجاد میکند که اجرای کدهای ناامن یا ضعیف در آن بسیار دشوار باشد.
یکی از سازوکارهای مهم امنیتی OpenBSD، فناوری W^X (Write XOR Execute) است. مدیر حافظه مجازی سیستم تضمین میکند که یک بخش از حافظه یا قابلیت نوشتن داشته باشد یا قابلیت اجرای کد؛ اما نمیتواند همزمان هر دو قابلیت را داشته باشد.
همین محدودیت ساده میتواند طیف گستردهای از حملات مبتنی بر سرریز بافر و تزریق کد به حافظه را خنثی کند.
مرورگرهای وب و سایر برنامههایی که کد را در زمان اجرا تولید یا کامپایل میکنند، همچنان میتوانند فعالیت موردنیاز خود را انجام دهند؛ اما سیستمعامل دسترسی آنها را بهشدت محدود میکند. علاوه بر این، OpenBSD برخی ابزارهای حساس را به فرایندهای جداگانه تقسیم میکند؛ رویکردی که در OpenSSH نیز به کار گرفته شده است.
در چنین ساختاری، بخشی از برنامه که با دادههای غیرقابل اعتماد سروکار دارد، بدون دسترسیهای سطح بالا اجرا میشود. بنابراین اگر مهاجم بتواند آن بخش را به خطر بیندازد، لزوماً به کل سیستم دسترسی پیدا نخواهد کرد.
Haiku برای کامپیوترهای دسکتاپ طراحی شده است
چند تردی بودن باعث حفظ سرعت رابط کاربری میشود
Haiku یک سیستمعامل دسکتاپ سریع و کمحجم است که از ابتدا و بهصورت کاملاً مستقل توسعه داده شده و جانشین متنباز BeOS محسوب میشود. سیستمهای مبتنی بر یونیکس معمولاً با در نظر گرفتن خط فرمان و محیطهای سروری طراحی شدهاند؛ اما Haiku از ابتدا برای استفاده روزمره روی کامپیوترهای شخصی ساخته شده است.
به همین دلیل، رابط گرافیکی در Haiku صرفاً چیزی نیست که بعداً روی یک زیرساخت مبتنی بر متن قرار گرفته باشد. این سیستمعامل از سطح هسته برای مدیریت صوت و ویدیو با کمترین میزان تأخیر طراحی شده است.
هسته، درایورها، ابزارهای توسعه رابط کاربری و برنامههای کاربردی دسکتاپ همگی بهصورت بومی با ++C نوشته شدهاند و توسط یک تیم واحد نگهداری میشوند. این ساختار باعث میشود اجزای مختلف سیستم هماهنگی بیشتری با یکدیگر داشته باشند؛ موضوعی که در اکوسیستم لینوکس معمولاً به این شکل یکپارچه دیده نمیشود و گروههای مختلف مسئولیت بخشهایی مانند سرور نمایش، مدیر پنجره و کتابخانههای اصلی را بر عهده دارند.
Haiku از معماری مولتیترد یا چند تردی گستردهای بهره میبرد؛ به همین دلیل حتی زمانی که کامپیوتر در پسزمینه مشغول پردازشهای سنگین است، رابط کاربری همچنان روان و سریع باقی میماند. یکی از دلایل این پاسخگویی، نحوه مدیریت حلقه رویدادها در Haiku است. هر پنجره یک ترد پردازشی جداگانه دریافت میکند.
این جداسازی باعث میشود رابط کاربری هنگام انجام فعالیتهای سنگین روی دیسک یا شبکه دچار هنگ یا توقف نشود. Haiku همچنین یک Media Server اختصاصی دارد که وظیفه هماهنگسازی پخش چندرسانهای بلادرنگ را از طریق بافرهای حافظه مشترک بر عهده میگیرد.
به این ترتیب، چندین پردازشگر رسانهای میتوانند جریانهای صوتی و تصویری را همزمان و در لحظه پردازش کنند، بدون اینکه مجبور باشند نسخههای تکراری از دادهها ایجاد کنند. نتیجه این معماری، کاهش قابل توجه تأخیر هنگام پردازش محتوای چندرسانهای است.
ReactOS امکان اجرای نرمافزارهای ویندوز را فراهم میکند
یک سیستمعامل متنباز بدون تلهمتری
ReactOS یک پروژه متنباز است که تلاش میکند سیستمعامل Windows NT را از ابتدا بازسازی کند، بدون اینکه حتی یک خط از کد مایکروسافت را مورد استفاده قرار دهد. هدف این پروژه آن است که بتواند برنامههای واقعی ویندوز و درایورهای سختافزاری این سیستمعامل را بهصورت مستقیم اجرا کند.
ReactOS عمداً ظاهری شبیه ویندوز 2000 یا ویندوز XP دارد، اما در عین حال روشی کاملاً متنباز برای اجرای بسیاری از نرمافزارهای قدیمی کامپیوترهای شخصی ارائه میدهد.
این پروژه برای برخی از اجزای سطح بالاتر، از DLLهای موجود در Wine بهره میگیرد؛ از جمله فایلهایی مانند shell32.dll و ole32.dll. بااینحال، بخشهای بنیادی سیستم باید از ابتدا توسعه داده شوند.
ReactOS برای مدت طولانی تمرکز اصلی خود را روی سازگاری با ویندوز XP و Windows Server 2003 گذاشته بود. این تمرکز محدود مزیتی هم به همراه داشته است؛ زیرا سیستمعامل حجم بسیار کمی دارد و میتواند روی سختافزارهای قدیمی نیز بهخوبی اجرا شود.
البته باید توجه داشت که ReactOS همچنان یک نرمافزار در مرحله آلفا است و با مشکلات واقعی و محدودیتهای متعددی مواجه است. بااینحال، برای هدفی که دنبال میکند، ReactOS جایگاه مشخصی دارد. این سیستمعامل فاقد تلهمتری، اجبار به استفاده از حسابهای ابری و بسیاری از محدودیتهای مرتبط با DRM در ویندوز است و به همین دلیل میتواند برای افرادی که میخواهند از چنین قابلیتهایی فاصله بگیرند، گزینهای جالب باشد.
شاید لینوکس همیشه بهترین انتخاب شما نباشد
هیچیک از این سیستمعاملها را نمیتوان جایگزینی کاملاً آماده برای سیستمعاملی دانست که اکنون روی کامپیوتر خود اجرا میکنید و وانمود کردن به این موضوع نیز درست نیست.
FreeBSD و OpenBSD هر دو منحنی یادگیری قابل توجهی دارند و برای تسلط بر آنها باید زمان صرف کنید. Haiku برای استفاده دسکتاپ واقعاً جذاب است، اما کتابخانه نرمافزاری آن همچنان کوچک است و احتمالاً خیلی زود با کمبود برنامههای موردنیاز خود مواجه خواهید شد. ReactOS نیز هنوز در مرحله آلفا قرار دارد و اگر پایداری برایتان اهمیت زیادی داشته باشد، این موضوع محدودیت مهمی محسوب میشود.
بااینحال، این سیستمعاملها روش متفاوتی برای استفاده از کامپیوتر ارائه میدهند. حتی امتحان کردن آنها میتواند دیدگاه شما را نسبت به سیستمعاملی که در حال حاضر استفاده میکنید تغییر دهد و نشان دهد که برای فرار از محدودیتهای ویندوز و macOS، لزوماً مجبور نیستید مستقیماً به سراغ لینوکس بروید.
اینتوتک