قابلیت APX در ویندوز ۱۱ می‌تواند راه را برای استفاده بهتر از توان پردازنده‌های آینده باز کند؛ اما فعال شدن یک گزینه در نسخه آزمایشی ویندوز به این معنی نیست که همه رایانه‌های فعلی از آن بهره می‌برند. برای درک اهمیت این قابلیت، باید بدانیم APX چه تغییری در معماری پردازنده ایجاد می‌کند، چرا به سخت‌افزار سازگار نیاز دارد و کاربران ویندوز ۱۱ چه زمانی ممکن است تفاوت عملکرد آن را ببینند.
قابلیت APX در ویندوز ۱۱ چیست و چه تأثیری بر سرعت دارد؟
مایکروسافت در نسخه آزمایشی Windows 11 Insider Preview Build 29695.1001 گزینه‌ای آزمایشی با نام Advanced Performance Extensions یا به اختصار APX قرار داده است. این گزینه به پشتیبانی ویندوز از فناوری APX مربوط می‌شود؛ مجموعه‌ای از توسعه‌های دستورالعمل پردازنده‌های x86-64 که اینتل برای اجرای کارآمدتر کدهای نرم‌افزاری طراحی کرده است.
هدف APX این است که پردازنده بتواند بعضی عملیات را با دستورالعمل‌های کمتر و جابه‌جایی داده‌های کمتری انجام دهد. با این حال، این قابلیت هنوز برای بیشتر کاربران ویندوز ۱۱ کاربرد عملی ندارد؛ زیرا استفاده از آن به پردازنده سازگار و نرم‌افزاری نیاز دارد که بتواند از دستورالعمل‌های جدید بهره ببرد.
نکته مهم این است که فعال کردن گزینه APX به‌تنهایی سرعت رایانه را افزایش نمی‌دهد. ظاهر شدن این گزینه در نسخه آزمایشی، بیشتر نشان می‌دهد که مایکروسافت در حال آماده‌سازی ویندوز برای پردازنده‌های آینده است.
APX چگونه به افزایش کارایی پردازنده کمک می‌کند؟
پردازنده برای انجام محاسبات از بخش‌های ذخیره‌سازی بسیار کوچکی به نام رجیستر استفاده می‌کند. این بخش‌ها داده‌هایی را نگه می‌دارند که هسته پردازنده برای اجرای دستورالعمل‌ها به آن‌ها نیاز دارد. اگر فضای رجیسترها کافی نباشد، نرم‌افزار ممکن است به عملیات بیشتری برای جابه‌جایی داده‌ها نیاز پیدا کند.
در معماری فعلی x86-64، تعداد رجیسترهای عمومی قابل استفاده در حالت ۶۴ بیتی ۱۶ عدد است. APX این تعداد را به ۳۲ رجیستر افزایش می‌دهد و دستورالعمل‌های جدیدی نیز به معماری اضافه می‌کند. در نتیجه، نرم‌افزارهای سازگار می‌توانند برخی داده‌ها را بیشتر در رجیسترها نگه دارند و عملیات اضافی را کاهش دهند.
برآوردهای اینتل بر اساس شبیه‌سازی و اجرای کدهای کامپایل‌شده برای APX نشان داده‌اند که در آزمون‌های مشخص، تعداد عملیات خواندن داده می‌تواند حدود ۱۰ درصد و عملیات نوشتن بیش از ۲۰ درصد کمتر شود. تعداد دستورالعمل‌های اجراشده نیز در این آزمون‌ها حدود ۱۰ درصد کاهش داشته است.
این ارقام به معنای افزایش تضمین‌شده ۱۰ یا ۲۰ درصدی سرعت همه برنامه‌ها نیستند. نتیجه واقعی به نوع نرم‌افزار، پردازنده و نحوه کامپایل شدن کد بستگی دارد و هنوز باید با آزمون‌های عملی روی سخت‌افزارهای سازگار بررسی شود.
گزینه APX در تنظیمات ویندوز ۱۱ کجا قرار دارد؟
گزینه APX در نسخه آزمایشی یادشده و در بخش تنظیمات توسعه‌دهندگان دیده شده است. این قابلیت هنوز آزمایشی است و ممکن است در نسخه‌های دیگر ویندوز ۱۱ یا حتی در همه نصب‌های همان نسخه نمایش داده نشود.
در صورت استفاده از نسخه سازگار Windows Insider، مسیر گزارش‌شده برای دسترسی به این گزینه به شکل زیر است:
Settings → System → Advanced → For developers
تنظیمات ← سیستم ← پیشرفته ← برای توسعه‌دهندگان
در این بخش، گزینه‌ای با عنوان Advanced Performance Extensions (APX) و توضیحی درباره استفاده ویندوز از APX برای عملکرد بهتر دیده می‌شود. فعال کردن آن ممکن است به راه‌اندازی مجدد رایانه نیاز داشته باشد.
با این حال، اگر این گزینه را در تنظیمات خود نمی‌بینید، لازم نیست برای پیدا کردن آن تنظیمات پیشرفته سیستم را به‌صورت دستی تغییر دهید. قابلیت موردنظر برای عرضه عمومی تأیید نشده و انتشار نسخه آزمایشی نیز تضمین نمی‌کند که این ویژگی در نسخه نهایی باقی بماند.
همچنین فعال کردن این گزینه روی پردازنده ناسازگار، قابلیت سخت‌افزاری جدیدی به رایانه اضافه نمی‌کند. بنابراین، اگر از نسخه عادی ویندوز ۱۱ استفاده می‌کنید، در حال حاضر نیازی به اقدام خاصی ندارید.
کدام پردازنده‌ها از APX پشتیبانی می‌کنند؟
محدودیت اصلی APX به سخت‌افزار مربوط است. این فناوری به دستورالعمل‌هایی نیاز دارد که باید در معماری خود پردازنده پشتیبانی شوند؛ به همین دلیل، نصب آپدیت ویندوز نمی‌تواند پردازنده‌ای را که فاقد این قابلیت است، به یک مدل سازگار تبدیل کند.
پردازنده‌های فعلی خانواده‌های Intel Core و AMD Ryzen که فاقد پشتیبانی سخت‌افزاری APX هستند، از این قابلیت بهره نخواهند برد. پردازنده‌های آینده اینتل، به‌ویژه خانواده Nova Lake برای رایانه‌های شخصی و Diamond Rapids برای سرورها، از محصولات مورد انتظار برای پشتیبانی از APX هستند.
| پردازنده یا خانواده | وضعیت پشتیبانی از APX |
|---|---|
| پردازنده‌های فعلی Intel Core | پشتیبانی تأیید نشده است |
| پردازنده‌های فعلی AMD Ryzen | پشتیبانی برای مدل‌های فعلی تأیید نشده است |
| Intel Nova Lake | برای پشتیبانی از APX مورد انتظار است |
| Intel Diamond Rapids Xeon | برای پشتیبانی از APX مورد انتظار است |
برای خرید پردازنده، صرفاً به وجود گزینه APX در ویندوز توجه نکنید. تا زمان عرضه پردازنده‌های سازگار و انتشار نتایج آزمون‌های مستقل، نمی‌توان میزان تأثیر این فناوری بر سرعت واقعی برنامه‌ها را با اطمینان مشخص کرد.
آیا APX باعث افزایش سرعت رایانه‌های فعلی می‌شود؟
در حال حاضر، صرفاً مشاهده یا فعال کردن گزینه APX در نسخه آزمایشی ویندوز ۱۱ به معنی سریع‌تر شدن رایانه نیست. برای استفاده واقعی از این فناوری، چند عامل باید هم‌زمان فراهم باشند: پردازنده باید از APX پشتیبانی کند، سیستم‌عامل باید قابلیت‌های لازم را مدیریت کند و نرم‌افزار نیز باید به شکلی ساخته شده باشد که بتواند از دستورالعمل‌های APX استفاده کند.
بسیاری از برنامه‌ها برای بهره‌گیری از این قابلیت به کامپایل مجدد با ابزارهای سازگار نیاز دارند. در چنین شرایطی ممکن است توسعه‌دهنده بدون تغییر گسترده کد منبع، نسخه جدیدی از برنامه را تولید کند؛ اما زمان‌بندی و میزان بهبود به هر نرم‌افزار بستگی دارد.
از سوی دیگر، چون APX هنوز در مرحله آماده‌سازی و آزمایش قرار دارد، نباید ارقام شبیه‌سازی‌شده اینتل را به‌عنوان نتیجه قطعی عملکرد ویندوز یا بازی‌ها در نظر گرفت. برای مشخص شدن مزیت واقعی آن باید منتظر پردازنده‌های سازگار و آزمون‌های عملی ماند.
اینتوتک