استانداردهای تغذیه مادربورد در سالهای اخیر تغییرات زیادی داشتهاند اما یکی از قدیمیترین اجزای کامپیوترهای دسکتاپ همچنان کانکتور ۲۴ پین ATX است. این کانکتور سالهاست وظیفه انتقال برق از منبع تغذیه به مادربورد را بر عهده دارد و با وجود تغییرات متعدد در PCIe و پردازندهها و استانداردهای پاور تقریباً بدون تغییر اساسی باقی مانده است.
اینتل اکنون با ATX12VO V3 نسل جدیدی از استاندارد 12V Only را معرفی کرده که کانکتور اصلی مادربورد را کوچکتر میکند و در کنار آن قابلیتهای جدیدی برای پایش مصرف برق و ارتباط میان پاور و مادربورد ارائه میدهد. این استاندارد هنوز به معنای جایگزینی فوری تمام پاورهای موجود نیست و فراگیر شدن آن به پشتیبانی سازندگان مادربورد و منبع تغذیه بستگی دارد.
ATX12VO V3 چیست و چرا اینتل کانکتور ۲۴ پین را تغییر میدهد؟
استاندارد ATX12VO چگونه ساختار برق کامپیوتر را تغییر میدهد؟
ATX12VO مخفف ATX 12V Only است. ایده اصلی این استاندارد انتقال برق ۱۲ ولت از منبع تغذیه و انجام تبدیل ولتاژهای پایینتر مانند ۵ ولت و ۳.۳ ولت روی خود مادربورد است. در طراحیهای سنتی ATX بخشی از این ولتاژها مستقیماً از پاور به مادربورد منتقل میشوند.
اینتل نسخه نخست ATX12VO را در سال ۲۰۲۰ معرفی کرد و در نسخههای بعدی نیز این طراحی را توسعه داد. راهنمای رسمی اینتل برای ATX12VO توضیح میدهد که معماری تکریل ۱۲ ولت میتواند به افزایش بهرهوری پلتفرم و سادهتر شدن طراحی منبع تغذیه کمک کند.
کانکتور ۸ پین ATX12VO V3 چه تفاوتی با ۲۴ پین دارد؟
مهمترین تغییر ATX12VO V3 در نگاه اول اندازه کانکتور اصلی مادربورد است. در این نسخه یک کانکتور ۸ پین با گام ۳ میلیمتری جایگزین کانکتور بزرگ ۲۴ پین میشود. بر اساس اطلاعات منتشرشده درباره مشخصات اینتل اندازه کانکتور جدید میتواند تا ۸۳ درصد کمتر از کانکتور ۲۴ پین باشد. کانکتور تغذیه پردازنده نیز در این طراحی کوچکتر میشود.
کوچک شدن کانکتور فقط یک تغییر ظاهری نیست. فضای بیشتری در لبه مادربورد آزاد میشود و مدیریت کابل درون کیس نیز میتواند سادهتر شود. این موضوع بهخصوص برای کیسهای کوچک و سیستمهایی که فضای محدودی برای عبور کابل دارند اهمیت بیشتری دارد.
ATX12VO V3 چگونه مصرف برق را بهتر مدیریت میکند؟
حذف ریل آمادهبهکار و استفاده از حالتهای Low Power و High Power
ATX12VO V3 علاوه بر تغییر کانکتور، معماری مدیریت انرژی را نیز تغییر میدهد. در این استاندارد ریل standby که در طراحیهای قبلی وجود داشت حذف میشود و ریل اصلی ۱۲ ولت میتواند در حالتهای مختلف سیستم مورد استفاده قرار گیرد.
اینتل برای این طراحی حالتهای Low Power Mode و High Power Mode را در نظر گرفته است. هدف این تغییر کنترل بهتر رفتار منبع تغذیه در زمانهایی است که سیستم به توان زیادی احتیاج ندارد و همچنین مدیریت مناسبتر شرایطی است که مصرف برق افزایش پیدا میکند.
آیا ATX12VO V3 واقعاً برق کمتری مصرف میکند؟
اطلاعات منتشرشده از آزمایشهای داخلی اینتل نشان میدهد یک پلتفرم مبتنی بر ATX12VO V3 در مقایسه با یک طراحی چندریلی مشابه مصرف پایینتری داشته است. در دادههای منتشرشده اختلاف مصرف در حالت بیکار حدود ۲۹ درصد و در شرایط بار حدود ۱۲ درصد گزارش شده است. این اعداد مربوط به آزمایشهای اینتل هستند و نباید به عنوان میزان صرفهجویی قطعی تمام سیستمهای مجهز به ATX12VO V3 در نظر گرفته شوند.
در عمل میزان مصرف برق یک کامپیوتر به پردازنده و کارت گرافیک و مادربورد و پاور و الگوی استفاده از سیستم وابسته است. بنابراین مزیت اصلی ATX12VO V3 را باید مجموعهای از تغییرات در معماری تأمین انرژی دانست و نه صرفاً کاهش مصرفی که در تمام کامپیوترها با یک درصد ثابت اتفاق میافتد.
PMBus در ATX12VO V3 چه کاربردی دارد؟
ارتباط مستقیم پاور و مادربورد برای پایش دقیقتر مصرف برق
یکی از تغییرات مهم ATX12VO V3 اضافه شدن پشتیبانی از PMBus است. PMBus یک رابط ارتباطی برای مدیریت و پایش منابع تغذیه است که پیشتر کاربرد زیادی در تجهیزات سروری داشته است.
با استفاده از این قابلیت پاور میتواند اطلاعاتی مانند ولتاژ و جریان و دما و میزان توان مصرفی را در اختیار سیستم قرار دهد. در نتیجه مادربورد دیگر صرفاً به اطلاعات محدود خود برای مدیریت توان وابسته نیست و میتواند دادههای بیشتری از وضعیت منبع تغذیه دریافت کند.
سیگنال I_PSU% چگونه از خاموش شدن ناگهانی سیستم جلوگیری میکند؟
ATX12VO V3 همچنین سیگنال I_PSU% را برای انتقال اطلاعات مربوط به میزان استفاده از ظرفیت پاور در نظر میگیرد. این اطلاعات به سیستم نشان میدهد منبع تغذیه چه مقدار از ظرفیت نامی خود را در همان لحظه مصرف میکند.
اگر مصرف سیستم به محدوده ظرفیت پاور نزدیک شود مادربورد میتواند از این اطلاعات برای مدیریت بهتر توان استفاده کند. به عنوان مثال امکان کاهش موقت مصرف پردازنده در شرایطی که یک جهش مصرفی رخ میدهد وجود دارد تا سیستم قبل از رسیدن پاور به محدودیت خود بتواند شرایط را مدیریت کند.
این قابلیت از نظر عیبیابی نیز جالب است زیرا اطلاعات مصرف پاور میتواند در کنار دادههای مربوط به پردازنده و کارت گرافیک و دمای قطعات قرار بگیرد و تصویر دقیقتری از وضعیت سیستم ارائه دهد.
آیا مادربورد و پاور بعدی شما ۸ پین ATX12VO خواهند داشت؟
چرا جایگزینی کانکتور ۲۴ پین به این زودی اتفاق نمیافتد؟
با وجود تغییرات ATX12VO V3 هنوز نمیتوان گفت تمام مادربوردها و پاورهای دسکتاپ بهزودی از این استاندارد استفاده خواهند کرد. یکی از چالشهای اصلی این است که کانکتور ۲۴ پین در اکوسیستم فعلی بسیار گسترده است و مادربوردهای ATX و micro-ATX و Mini-ITX سالها بر اساس این ساختار تولید شدهاند.
مادربورد و پاور برای استفاده از ATX12VO باید با یکدیگر سازگار باشند. بنابراین خرید یک مادربورد با کانکتور جدید به تنهایی کافی نیست و منبع تغذیه نیز باید استاندارد مورد نیاز را پشتیبانی کند. اینتل در اسناد ATX12VO نیز این استاندارد را به عنوان معماری اختصاصی برای طراحیهای سازگار معرفی میکند.
آیا ATX12VO V3 برای ارتقای سیستمهای فعلی مناسب است؟
برای سیستمهای فعلی نباید صرفاً به دلیل کوچکتر بودن کانکتور به سراغ تعویض پاور یا مادربورد رفت. ATX12VO V3 یک استاندارد جدید برای طراحی سیستم است و استفاده از آن به پشتیبانی همزمان مادربورد و منبع تغذیه نیاز دارد.
در مقابل سیستمهای جدیدی که از ابتدا بر اساس این استاندارد طراحی میشوند میتوانند از مزایایی مانند کابلکشی سادهتر و فضای بیشتر روی مادربورد و پایش دقیقتر وضعیت پاور بهره ببرند. این موضوع میتواند برای سیستمهای کوچک و کامپیوترهای آماده و طراحیهای جدید اهمیت بیشتری داشته باشد.
ATX12VO V3 چه آیندهای برای پاور و مادربورد کامپیوتر دارد؟
ATX12VO V3 را میتوان ادامه تلاش اینتل برای سادهتر کردن معماری تأمین برق کامپیوترهای دسکتاپ دانست. مهمترین تغییر آن جایگزینی کانکتور بزرگ ۲۴ پین با کانکتور ۸ پین کوچکتر است اما ویژگیهایی مانند PMBus و پایش لحظهای مصرف پاور نیز بخش مهمی از این استاندارد هستند.
با این حال فراگیر شدن آن به اکوسیستم سختافزار وابسته است. تا زمانی که تولیدکنندگان مادربورد و پاور از استاندارد جدید به شکل گسترده پشتیبانی نکنند کانکتور ۲۴ پین همچنان بخش مهمی از کامپیوترهای دسکتاپ باقی خواهد ماند. بنابراین ATX12VO V3 بیشتر یک مسیر جدید برای طراحی کامپیوترهای آینده است تا استانداردی که بتواند بلافاصله جایگزین تمام سیستمهای فعلی شود.
اینتوتک