حسگر فول فریم یا 35 میلی‌متری و دوربین فول فریم، حسگرهای کوچک‌تر مثل APS-C و همین‌طور انواع لنزهای تله، نرمال و واید موضوعات این مقاله هستند و در نهایت به بررسی زاویه دید و ضریب برش دوربین‌ها می‌پردازم.

تبلیغات ۷۲۰ در ۹۰

عکاسان حرفه‌ای همیشه از دوربین‌های فول فریم تعریف و تمجید می‌کنند و عکس‌های خارق‌العاده‌ای هم با این دوربین‌ها می‌گیرند. اما بسیاری از کاربران حرفه‌ای، دوربین‌های DSLR با سنسور کوچک‌تر از فول فریم دارند که کیفیت آنها هم بسیار بالاست. لنزها هم کاملاً متنوع هستند و می‌توان برای هر کاربردی، لنز مناسبی پیدا کرد.

قیمت فول فریم‌ها معمولاً بسیار زیاد است و اگر کاربر معمولی و حتی حرفه‌ای باشیم، ممکن است پس از خرید آن پشیمان شویم! بهتر است نگاهی دقیق به تعاریف و اصطلاحات دنیای دوربین‌های حرفه‌ای داشته باشیم و ببینیم یک فول فریم واقعا چه قدر ممکن است بهتر از دوربین‌های ارزان‌تر باشد و آیا ارزش خرید دارد یا نه؟

حسگر فول فریم و دوربین فول فریم چیست؟

حسگر و پردازش تصویر دیجیتال عکاسی را ساده کرده است.

در گذشته‌ی نسبتاً دور چیزی به نام دوربین دیجیتال وجود نداشت. دوربین‌های حرفه‌ای SLR یا تک لنز انعکاسی با دیجیتال شدن دنیای تکنولوژی به DSLR یا تک لنز انعکاسی دیجیتال تبدیل شدند. شاید مهم‌ترین تغییر، دو بخش حسگر و پردازش تصویر باشد که اولی نور را به سیگنال تبدیل می‌کند و دومی سیگنال را به کد و فرمت‌هایی مثل RAW یا jpeg بدل می‌نماید.

دیگر نیازی به ظاهر کردن نگاتیو نیست! همه چیز در اتصال دوربین به کامپیوتر با پورتی مثل USB یا کارت‌خوان SD و میکرواس‌دی خلاصه می‌شود. از این خلاصه‌تر دوربین‌هایی است که پورت USB را به طور کامل در بدنه‌ی خود نهان کرده‌اند، مثل تصاویر زیر:

پورت USB راهی ساده برای انتقال عکس و فیلم از دوربین به کامپیوتر.

پورت USB راهی ساده برای انتقال عکس و فیلم از دوربین به کامپیوتر.

حسگرهای دوربین‌های قدیمی 35 میلی‌متری بود و در واقع ابعاد آن 36 در 24 میلی‌متر بوده است. در دوربین فول فریم یا همان 35 میلی‌متری، عکس با استفاده از تمام سطح حسگر تهیه می‌شود و بالاترین کیفیت ممکن را دارد.

یادتان باشد که در مورد بازار مصرف‌کننده صحبت می‌کنم و حسگرهای متوسط و کوچک مدنظر است. حسگرهای بزرگ در دوربین‌های سینمایی، ابعاد بالاتری دارند؛ مثلاً در گذشته برای فیلم‌برداری از حسگر 65 میلی‌متری استفاده می‌شد.

APS-C هم حسگری بسیار بزرگ است.

دوربین‌های حرفه‌ای بازار از حسگرهایی در ابعاد کوچک‌تر به نام APS-H و APS-C استفاده می‌کنند. کانن یک سایز را برای دوربین‌های خود استفاده می‌کند و سونی و نیکون و دیگر سازندگان از سایزی که کمی متفاوت است استفاده می‌کنند. سطح یک حسگر فول فریم 864 میلی‌متر مربع است حال آنکه در انواع APS-C و H، مساحت تقریباً نصف شده و به عبارت دیگر ابعاد تقریباً 1.5 برابر کوچکتر شده‌اند.

تصویر زیر را بررسی کنید که ابعاد حسگرهای مختلف را مقایسه می‌کند:

حسگرهای مختلف فول فریم، APS-C و میکرو چهار سوم

حسگرهای مختلف فول فریم، APS-C و میکرو چهار سوم

حسگر گوشی‌ها فقط 5 درصد مساحت APS-C را دارد.

در تصویر فوق به حسگرهای کوچک هم دقت کنید، مثلاً 1/2.3 اینچ و کوچک‌تر از آن یعنی 1/3.02 اینچ که در تصویر فوق نیامده است. این دو سایز بسیار کوچک، ابعاد حسگرهای به کار رفته در گوشی و تبلت را آشکار می‌کنند. فقط چند مدل گوشی خاص مثل نوکیا لومیا 808 است که حسگری بزرگ‌تر از 1/3 اینچ دارد. یک حسگر بزرگ دنیای گوشی 1/2.3 اینچی است، نمونه‌ی آن حسگر گلکسی اس 5 و اکسپریا زد 3 سونی است. این حسگر کمتر از 8 درصد سطح یک حسگر APS-C که در دوربین‌های بالاتر از 2 میلیون تومان به کار می‌رود را در اختیار بخش دوربین قرار می‌دهد.

و این هم یک تصویر مقایسه‌ای دیگر:

حسگرهای مختلف فول فریم، APS-C و میکرو چهار سوم

حسگرهای مختلف فول فریم، APS-C و میکرو چهار سوم

تفاوت عکاسی با حسگرهای کوچک‌تر و فول فریم

سوالی که حتماً می‌پرسید این است که فرق این حسگرهای کوچک با حسگر بزرگ و کامل چیست؟ قبل از هر چیز به زاویه دید می‌پردازم.

انواع زاویه دید، زاویه دید افقی، زاویه دید عمودی و زاویه دید کلی

از تصویر زیر شروع کنیم. لنزی که برای عکاسی استفاده می‌کنید را با یک فاصله‌ی کانونی مشخص و ثابت در نظر بگیرید. پرتوی نور از اجسام موجود در محیط بازتاب شده و از لنز عبور می‌کند و به صورت معکوس روی سطح حسگر دوربین شما، تصویری از محیط شکل می‌گیرد. زاویه دید که به اختصار FOV هم گفته می‌شود و به صورت جزئی‌تر زاویه دید افقی و عمودی یعنی Horizental Field of View و Vertical Field of View را در تصویر زیر بررسی کنید:

عبور نور از لنز و زاویه دید افقی و زاویه دید عمودی

عبور نور از لنز و زاویه دید افقی و زاویه دید عمودی

با توجه به تفاوتی که بین دو زاویه دید افقی و عمودی وجود دارد، معمولاً یا زاویه دید افقی در معرفی محصولات بیان می‌شود و یا از زاویه دید قطری که در تصویر زیر با Picture Angle بیان شده، استفاده می‌شود.

اثر ابعاد حسگر بر زاویه دید

حال تفاوتی که ابعاد حسگر ایجاد می‌کند را در تصویر زیر بررسی کنید. در تصویر زیر حسگر قرمز رنگ، فول فریم است. حسگر کوچک‌تر یعنی مشکی‌رنگ، حسگری مثل APS-C است.

حسگر کوچک‌تر با لنز یکسان، زاویه دید کمتری را ایجاد می‌کند.

حسگر کوچک‌تر با لنز یکسان، زاویه دید کمتری را ایجاد می‌کند.

در تصویر فوق کاملاً مشخص است که زاوید دید حسگرهای غیر فول فریم کمتر است. در حقیقت داخل دوربین اتفاقی شبیه تصویر زیر می‌افتد و تصویر محیط بریده می‌شود:

لنز دوربین و زاویه دید حسگر

لنز دوربین و زاویه دید حسگر

زاویه دید کمتر یعنی عکسی که در کادر آبی‌رنگ تصویر زیر قرار می‌گیرد. کادر قرمز هم چیزی را نشان می‌دهد که یک حسگر فول فریم می‌بینید:

زاویه دید فول فریم با لنز یکسان، بیشتر از حسگرهای کوچک‌تر است.

زاویه دید فول فریم با لنز یکسان، بیشتر از حسگرهای کوچک‌تر است.

پس به این نتیجه می‌رسیم که زاویه دید حسگر فول فریم بیشتر از حسگرهای معمولی است. اینجاست که فاکتوری به اسم Crop Factor یا ضریب برش تعریف می‌شود و در ادامه به آن می‌پردازم. قبل از بررسی ضریب برش باید به فاصله‌ی کانونی لنز‌ها و دوربین‌ها بپردازیم.

لنزهایی با فاصله‌ی کانونی مختلف

لنزها یکسان نیستند. برخی فاصله‌ی کانونی کمتر دارند و برخی فاصله‌ی کانونی بیشتری دارند. لنزی که فاصله‌ی کانونی بیشتری دارد، انحنای کمتری دارد و به عبارتی بخشی از یک کره‌ی شیشه‌ای بزرگ‌تر است. در چنین لنزی، تصویر در فاصله‌ای دورتر تشکیل می‌شود و زاویه دید لنز هم کمتر است.

فاصله‌ی کانونی چیست؟

فاصله‌ی تقریبی تشکیل تصویر در لنزها، نصف شعاع انحناست که به این فاصله، فاصله‌ی کانونی گفته می‌شود. محل تشکیل تصویر اجسام دوردست، کانون عدسی یا لنز است. دقت کنید که محل تشکیل تصویر اجسام نزدیک‌، کمی متفاوت است و اینجاست که فوکوس مطرح می‌شود.

تصویر خودرو را بررسی کنید، هر چه فاصله‌ی کانونی کمتر باشد، بخش بیشتری از محیط پیش روی ما در تصویر ظاهر می‌شود و به عبارتی زاویه دید بیشتر است:

فاصله‌ی کانونی لتز مستقیماً روی زاویه دید دوربین اثر می‌گذارد.

فاصله‌ی کانونی لتز مستقیماً روی زاویه دید دوربین اثر می‌گذارد.

دقت کنید که در این مثال فاصله با سوژه ثابت بوده است. می‌توان دوربینی با لنز تله (به معنی فاصله‌ی کانونی زیاد) را در دست گرفت و از سوژه بسیار دور شد و سپس عکاسی کرد.

فاصله‌ی کانونی به تنهایی معنی خاصی ندارد و در ارتباط با ابعاد حسگر است که می‌توان به آن تله، نرمال و واید گفت.

انواع لنز به شرح زیر است؛ دقت کنید که اعداد و ارقام حدودی است چرا که مرزبندی دقیق زاویه دید لنز واید یا عریض و نرمال و همین‌طور لنز تله ممکن نیست.

لنز تله و تله‌ی کوتاه و بلند و یا سوپرتله

لنزهایی هستند که فاصله‌ی کانونی بسیار زیادی دارند که بیش از قطر حسگر است. تله‌ی کوتاه فاصله‌ی کانونی بین 85 تا 250 میلی‌متر دارد و تله‌ی بلند یا سوپرتله محدوده‌ی بین 300 تا 1000 میلی‌متر را پوشش می‌دهد.

کاربرد این لنز با توجه به زاویه دید کم آن بیشتر در عکاسی از سوژه‌های دور است، مثل عکاسی از حیات وحش و ورزشی مثل فوتبال.

با توجه به توضیحاتی که در مورد فاصله‌ی کانونی و محل تشکیل تصویر دادم، روشن است که چرا یک لنز تله با فاصله‌ی کانونی زیاد، بسیار بزرگ است، درست مثل تصویر زیر:

لنز تله با فاصله‌ی کانونی 500 میلی‌متر.

لنز تله با فاصله‌ی کانونی 500 میلی‌متر.

لنز معمولی یا نرمال

لنزی با فاصله‌ی کانونی 35 الی 55 میلی‌متر و معمولاً 50 میلی‌متر است. البته برخی مراجع 70 میلی‌متر را هم جزء نرمال‌ها می‌دانند.

لنز واید یا عریض یا زاویه باز

لنزی است که فاصله‌ی کانونی آن به قدری کم است که از قطر حسگر به کار رفته در آن هم کوچک‌تر است و لذا در محدوده‌ی 24 تا 35 میلی‌متر قرار می‌گیرد.

کاربرد لنز واید در عکاسی از مناظر و سوژه‌های نزدیک با توجه به زاویه دید بزرگی که دارد، بسیار زیاد است. در بیشتر روش‌های عکاسی می‌توان لنز واید را یک مزیت دانست.

لنز سوپر واید و چشم ماهی

فاصله‌ی کانونی این لنزها نه تنها از قطر بلکه از عرض حسگر هم کمتر است. بدین‌ترتیب زاویه دید بالاتری دارند. سوپروایدها فاصله‌ی کانونی کمتر از 20 میلی‌متر دارند. لنز چشم ماهی هم واقعاً مثل چشم ماهی کروی شکل است، فاصله‌ی کانونی آن فقط 6 الی 16 میلی‌متر است و زاویه دید بسیار بالایی دارد.

سایر انواع لنز

لنزهای ماکرو لنز‌هایی هستند که می‌توانند روی اجسام نزدیک زوم کنند و لنزهای زوم لنز‌هایی هستند که با دو عدد فاصله‌ی کانونی معرفی می‌شوند؛ مثلاً 24-120 میلی‌متر که به معنی متغیر بودن فاصله‌ی کانونی از 24 الی 120 میلی‌متر است. در این لنزها فقط یک عدسی یا همان لنز وجود ندارد بلکه چندین عدسی متحرک برای کم و زیاد کردن فاصله‌ی کانونی به کار می‌رود.

مکانیزم داخلی ی لنزی که زوم آپتیکال دارد

در تصویر زیر مکانیزم پیچیده‌ی داخلی یک لنز زوم توضیح داده شده است. البته این فقط یکی از روش‌های طراحی لنز زوم است اما اصول کلی استفاده از لنزهای مثبت و منفی است که اولی تصویر را بزرگ می‌کند و دومی تصویر را کوچک می‌نماید.

حالت بالایی حالتی است که زاویه دید کمتر است و فاصله‌ی کانونی بیشتر. در حقیقت لنز کاملاً زوم کرده است. در حالت دوم سه لنز قرمزرنگ به سمت جلوی لنز جابجا شده‌اند و فاصله‌ی کانونی را به 21.7 میلی‌متر تغییر داده‌اند که نتیجه حالت بدون زوم عکاسی است.

مکانیزم داخلی یک زوم لنز، طرحی از سال 1995.

مکانیزم داخلی یک زوم لنز، طرحی از سال 1995.

همان‌طور که در نمودار میانی می‌بینید وقتی سه لنز قرمز از 0 تا 45 میلی‌متر جابجا می‌شوند، فاصله‌ی کانونی هم از 21.7 تا 79.7 افزایش می‌یابد.

ضریب برش و بررسی زاویه دید

ضریب برش نسبت ابعاد حسگر دوربین به حسگر فول فریم یا همان 35 میلی‌متری است. وقتی می‌خواهیم زاویه دید یک دوربین و لنز را با دیگری مقایسه کنیم، آنچه مهم است بررسی ضریب برش و فاصله‌ی کانونی لنز است.

مثلاً اگر لنز دوربین شما فاصله‌ی کانونی بین 18 الی 140 میلی‌متر داشته باشد و ضریب برش آن هم 1.5 باشد، فاصله‌ی کانونی معادل آن 24 الی 210 میلی‌متر به دست می‌آید. در واقع فاصله‌ی کانونی را 1.5 برابر کرده‌ام.

معنی مثال فوق این است که دوربینی که حسگر APS-C دارد و فاصله‌ی کانونی حداقلی آن 18 میلی‌متر است، عملاً مثل یک دوربین فول فریم با فاصله‌ی کانونی 24 میلی‌متر عمل می‌کند. درست است که فاصله‌ی کانونی کمتر و زاویه دید بیشتر است اما با توجه به کوچک بودن حسگر، زاویه دید نهایی که در تصویر به دست می‌آید، مثل دوربین فول فریم 24 میلی‌متری است.

به چند مثال دیگر هم توجه کنید:

چند دوربین با حسگر متفاوت، ضریب برش و فاصله‌ی کانونی واقعی و معادل
مدل دوربین ابعاد حسگر ضریب برش فاصله‌ی کانونی فاصله‌ی کانونی معادل
Canon EOS 6D Digital SLR Full Frame 1 24-105mm 24-105mm
Nikon D5300 Digital Slr APS-C 1.5 18-140mm 24-210mm
Canon T5i Digital Slr Camera APS-C 1.6 18-55mm 28-88mm
Panasonic DMC-G6 Micro 4/3 2 14-42mm 28-84mm
Nikon 1 S1 Mirrorless Nikon CX 2.7 11-27.5mm 30-74mm
Olympus TG830 Compact 1/2.3 Sensor 5.6 5.0-25mm 28-140mm
Fujifilm Finepix S6800 Super 1/2.3 Sensor 5.6 4.3-129mm 24-720mm

فاصله‌ی کانونی معادل 35 میلی‌متری یا به اختصار فاصله‌ی کانونی معادل برای یک عکاس حرفه‌ای به معنی زاویه دید است. ابعاد حسگر مهم نیست، فقط با بررسی فاصله‌ی کانونی معادل می‌توان حدس زد که زاویه دید تقریبی چه قدر است.

حسگر غیر فول فریم بد است یا خوب؟

شاید تصور کنیم که حسگر APS-C و حسگرهای کوچک‌تر بد هستند و نباید سراغ دوربین‌های ارزان‌تر رفت. اما در عمل اینگونه نیست.

در حقیقت ابعاد پیکسل‌های روی حسگر یک دوربین، می‌تواند بسیار بزرگ باشد تا در نور کم هم به خوبی عکاسی کند ولیکن افزایش بیش از حد ابعاد، کمکی به عکاسی در نور کافی نمی‌کند.

نمونه‌ی واضح این برداشت، دوربین اچ‌تی‌سی وان M8 است. دوربینی که اچ‌تی‌سی لقب اولترا پیکسل را به تکنولوژی به کار رفته در آن داده است. عکاسی این دوربین در نور کم خوب است اما وقتی به نور کافی می‌رسیم و از مناظر طبیعت عکاسی می‌کنیم، رزولوشن پایین آن نتیجه‌ی کار را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد.

مشکل دیگری که باید به آن توجه کرد، زاویه دید پایین‌تر برای حسگرهای کوچک‌تر است. البته با ثابت فرض کردن فاصله‌ی کانونی لنز. این مشکل هم در بیشتر مواقع به سادگی حل می‌شود: کافی است فاصله را تا سوژه‌ی عکاسی کم و زیاد کنید.

سازندگان دوربین‌های دیجیتال هم با توجه به اختلاف کیفیت کم و از طرفی برای سازگاری لنز‌های قابل تعویض، دوربین‌های خوب و باکیفیت خود را با حسگری در ابعاد APS-C روانه‌ی بازار می‌کنند. دوربینی مثل کانن EOS 5D Mark III که یک دوربین فول فریم است، هزینه‌ای بالاتر از 7 میلیون تومان دارد و تفاوت کیفیت عکس‌های آن با دوربین‌های ارزان‌تری مثل EOS 70D که حسگر APS-C دارد، نسبتاً کم است.

 

دوربین کانن EOS 70D با حسگر APC-S

دوربین کانن EOS 70D با حسگر APC-S

 

دوربین کانن EOS 5ِD Mark III با حسگر فول فریم

دوربین کانن EOS 5ِD Mark III با حسگر فول فریم

در نهایت نتیجه‌ای که می‌گیریم این است که فول فریم و APS-C تفاوت آنچنان زیادی ندارند که برای تجربه‌ی عکاسی حرفه‌ای، لزوماً به دنبال فول فریم‌هایی باشیم که قیمتشان دو برابر است. گویا سطح دو برابری حسگر، دو برابر هزینه دارد که بیشتر افراد، به صرفه نیست.